Joom!Fish config error: Default language is inactive!
 
Please check configuration, try to use first active language

Pokrzywa zwyczajna
Zdrowie Zielarstwo Szczegółowy spis ziół Pokrzywa zwyczajna

Pokrzywa zwyczajna

Opis botaniczny

Pokrzywa zwyczajna – Urtica dioica L. – roślina wieloletnia, dwupienna, tworząca rozłogi, dorastająca do 1,5 m wys.; pokryta parzącymi włoskami; łodyga 4-kanciasta; ulistnienie równoległe; liście podługowato-jajowate lub szeroko-lancetowate, brzegiem grubo ząbkowane, w nasadzie sercowate, na końcu zaostrzone; kwiatostany wydłużone, zwisające, żółto-zielone; okwiat 4-krotny; kwitnie od czerwca do października. Owoc – orzeszek.

Surowiec lekarski

Do celów leczniczych zbierane jest ziele oraz korzeń z kłączami pokrzywy – Herba et Rhizoma cum radicibus Urticae.

Ziele należy ścinać przed i w czasie kwitnienia. Uważa się, że najlepsze jest z maja. Młode ziele posiada więcej witamin i ma lepsze walory smakowe, jednakże letnie i jesienne też jest lecznicze, lecz zawiera więcej krzemionki, a łodygi mocniejsze włókna. Dlatego jeśli decydujemy się na zbiór surowca latem i jesienią należy wybierać jedynie liście. Kwiaty i owoce pokrzywy mają sporą zawartość fitosteroli, dlatego również nie należy ich pomijać latem i jesienią.

Korzenie i kłącza wykopywać wiosną lub jesienią, szybko umyć i suszyć w temperaturze do 50 stopni C. Ziele suszyć w temperaturze do 40 stopni C i zadbać o to, aby przebiegło szybko. Długie suszenie zubaża surowiec w witaminy.

Ze świeżego ziela i korzenia (z kłączami) sporządza się intrakt, macerat i sok pokrzywowy – Intractum, maceratio et Succus Urticae.

Ziele (liść) pokrzywy suszone i sok z pokrzywy stabilizowany alkoholem dostępne w handlu. Istnieją też w sprzedaży kapsułki zawierające ekstrakt z pokrzywy (korzeń, ziele), jak i sproszkowane ziele oraz korzenie pokrzywy. Dostępny jest również ziołomiód pokrzywowy.

Ziele pokrzywy jest składnikiem większości mieszanek ziołowych przeciwreumatycznych, przeciwartretycznych, metabolicznych (odtruwających) i dermatologicznych (np. przeciwłuszczycowych, przeciwtrądzikowych).

Właściwości fitochemiczne

Ziele pokrzywy:

Magnez – wg Farmakopei Polskiej VI - nie mniej niż 0,5%

Kwas kawoilo-jabłkowy – do 1,6%

Kwas chlorogenowy – do 0,5%

Flawonoidy – 2% (kemferol, kwercetyna, rutina, izoramnetyna)

Chlorofil – 2,7-5%

Związki mineralne – ok. 18-20%

Krzem – 1-4%

Wolne aminokwasy – 30 ug/kg

Fitochinon (witamina K) – 0,64%

Białko 20,8%

Tłuszcz 2,5%

Celuloza 18%

Bezazotowe substancje wyciągowe 30,7%

Popiół 16,6%

Karoten 50 mg%

Witamina C 0,1-0,6%

Lecytyna

Sekretyna

Beta-sytosterol

Kwas foliowy

Tokoferol (witamina E)

Fitochinon (witamina K)

Ksantofile

Kwas glikolowy

Kwas bursztynowy

Kwas fosforowy

Kwas szczawiowy

Kwas chinowy

Kwas kawowy

Kwas octowy

Kwas neochlorogenowy

Kwas jabłkowy

Serotonina

Tryptamina

Betaina

Skopoletyna (kumaryna)

Garbniki

Nasiona zasobne są w tłuszcz 16-22%

Włoski parzące zawierają kwas mrówkowy, histaminę i acetylocholinę.

 




Pokrzywa zwyczajna - Urtica dioica L., odmiana o silnie wydłużonych liściach, Krosno 2007 r.

 

Kłącza z korzeniami pokrzywy:

- lektyny = lectine (0,1%): UDA = Urtica-Dioica-Agglutinin;

-steroidy: b-sitosterol (0,03 - 0,06 %), b-sitosterol-3-O-b-glucosid (0,03 - 0,5 %),

(6'-palmitoyl)-sitosterol-3-O-b-D-glucosid (ca. 0,003 %), 7b-hydroxysitosterol (0,001 %),

7b-hydroxysitosterol (0,001 %), stigmasterol, kampesterol, stigmast-4-en-3-on;

- lignany: secoisolariciresinol-9-O-glucosid (0,004 %), neo-olivil (0,003 %),

neo-olivil-4-O-glucosid (0,004 %);

- garbniki;

- ceramidy

- sfingozyna

- kwasy tłuszczowe (10E,12Z)-9.hydroxy-10,12-octadien, linolowy, 14-oktakosanol

-hydroksykumaryny: skopoletyna = scopoletin;

- monoterpendiole i ich glikozydy;

- triterpeny: kwas oleanolowy, kwas ursolowy;

- polisacharydy: arabinogalaktany, glukan, glukogalakturoniany;

- krzemionka przyswajalna

  • fenyloetanoidy (alkohol homowanilinowy)

 

WŁAŚCIWOŚCI LECZNICZE

Ziele, liść pokrzywy.

Składniki ziela (liści) pokrzywy zapewniają przetworom pokrzywowym działanie moczopędne, saluretyczne, przeciwobrzękowe, przeciwkrwotoczne (hamujące krwawienia), pobudzające krążenie krwi (rozgrzewające), odżywcze, hipoglikemiczne (obniżające poziom glukozy we krwi), przeciwmiażdżycowe, odtruwające, przeciwkamicze (utrudniające tworzenie kamieni moczowych), regulujące przemianę materii, pobudzające procesy odnowy (regeneracji) tkanek, krwiotwórcze (zwiększa liczbę krwinek czerwonych i hemoglobiny we krwi). Pokrzywa hamuje stany zapalne w układzie moczowym i przewodzie pokarmowym. Pobudza układ odpornościowy, zwiększając odporność na infekcje (immunostymulator). Słabo wzmaga wydzielanie żółci. Poprawia natomiast trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. Jako depurativa (środek czyszczący krew) poprawiają stan zdrowotny osób cierpiących na choroby reumatyczne.

Preparaty z ziela pokrzywy zastosowane zewnętrznie działają przeciwłojotokowo, przeciwtrądzikowo, przeciwłupieżowo, wzmacniająco na cebulki włosowe, odżywczo dla skóry. Aktywują procesy regeneracji skóry, przyśpieszają gojenie ran. Leczą wypryski, trądzik, łojotokowe zapalenie skóry. Poprawiają ukrwienie i koloryt skóry. Zapobiegają przetłuszczaniu się włosów. Woda pokrzywowa dobrze oczyszcza i pielęgnuje skórę oraz włosy.

Wskazania: osłabienie fizyczne i psychiczne, zaburzenia przemiany materii, obrzęki po wysiłku, obrzęki na tle niewydolności krążenia i nadciśnienia, kamica moczowa, stany zapalne układu moczowego, skłonności do krwotoków, zespół zimnych dłoni i stóp (zaburzenia krążenia połączone z niedokrwistością), niedokrwistość, przewlekłe choroby skóry, trudno gojące się rany, choroby trzustki, choroby reumatyczne, zatrucia i kuracje odtruwające, cukrzyca, miażdżyca. Spowolniony wzrost paznokci i włosów. Obniżona odporność na choroby.

Kłącza z korzeniami pokrzywy.

Wodno-alkoholowe wyciągi z kłączy i korzeni pokrzywy obniżają stężenie SHBG, czyli globuliny wiążącej hormony płciowe: androgeny i estrogeny. Hamują również aromatazę i słabo obniżają aktywność 5-alfa-reduktazy (enzym ten rozkłada testosteron do 5-alfa-dihydroksytestosteronu, który jest właściwym androgenem działającym na poziomie komórkowym).

Aromataza (syntaza estrogenowa) jest enzymem należącym do cytochromów P-450. Zapewnia transformację androstendionu do estronu i testosteronu do estradiolu. Nadmiar aromatazy u mężczyzn powoduje obniżenie poziomu wolnego testosteronu i podniesienie poziomu estrogenów, a w następstwie ---> ginekomastię (przerost gruczołów piersiowych) u mężczyzn; natomiast niedobór aromatazy u kobiet wywołuje wzrost stężenia wolnego testosteronu, obniżenie wolnych estrogenów, a w następstwie ---> wirylizację = hirsutyzm (zmężczyźnienie) kobiet.

Wyciągi z podziemnych części pokrzywy zawierają inhibitory elastazy leukocytowej, cyklooksygenazy i 5-lipooksygenazy. Dzięki temu działają przeciwzapalnie. Stymulują limfocyty T, dzięki czemu podnoszą odporność organizmu. Wzmagają wydzielanie moczu i potu, żółci oraz ksenobiotyków i szkodliwych produktów przemiany materii. Zmniejszą ból, obrzęk i stan zapalny chorego gruczołu krokowego. Preparaty z kłączy i korzeni pokrzywy regulują przemianę materii, obniżają poziom cholesterolu, lipidów i glukozy we krwi. Pobudzają krążenie krwi, poprawiają samopoczucie psychiczne. Wzmagają procesy hemopoezy, czy tworzenia krwi, co przejawia się we wzroście liczby erytrocytów i limfocytów oraz wzroście poziomu hemoglobiny we krwi. Właściwości odtruwające, przeciwzapalne i regenerujące mogą zostać wykorzystane w fitoterapii chorób reumatycznych i dermatologicznych. Wyciągi z pokrzywy pobudzają naskórnikowanie, ziarninowanie, czyli regenerację tkanki łącznej i nabłonkowej. Wodne wyciągi z pokrzywy zapobiegają kamicy moczowej.

Wyciąg z pokrzywy wzmaga oczyszczanie nabłonka oddechowego, zapobiega wybroczynom krwawym, suchemu kaszlowi, wspomaga oczyszczanie zatok obocznych nosa.

Dawniej zalecano pokrzywę w leczeniu gruźlicy, krwioplucia, nieżytu żołądka, nadmiernych krwawień miesiączkowych, puchliny wodnej, żółtaczki, gorączki i osłabienia.

Preparaty oparte na korzeniu i kłączy pokrzywy poprawiają proces oddawania moczu u chorych na przerost gruczołu krokowego. Opróżnianie pęcherza wydatnie poprawia się, zmniejsza się obrzęk i dolegliwości bólowe przy oddawaniu moczu. Chorzy w większym stopniu kontrolują oddawanie i trzymanie moczu. Pokrzywa zmniejsza też częstość mimowolnego moczenia się.

Wskazania: przerost gruczołu krokowego, nadczynność tarczycy, brak owulacji, bladość skóry i wychudzenie spowodowane anoreksją i niedokrwistością, uprawianie sportów ekstremalnych, przewlekłe choroby skóry, otyłość, cukrzyca, skąpomocz, kamica moczowa, stan zapalny układu moczowego, choroby włosów i paznokci, obniżona odporność na infekcje, zatrucia, kuracje odtruwające i odmładzające (regenerujące), reumatyzm, artretyzm, nieżyt układu oddechowego, przeziębienie, skłonności do krwotoków.

Przeciwwskazania: choroba Cushinga, zespół policystycznych jajników.

PREPARATY I DAWKOWANIE

Sok z pokrzywy stabilizowany alkoholem - Succus Urticae: 5-10 ml 2-3 razy dziennie w 100 ml wody lub na miodzie. Po rozcieńczeniu z wodą (1 łyżka na pół szklanki wody przegotowanej) do przemywania twarzy, okładów na schorzałe miejsca. W stanie nierozcieńczonym do wcierania w skórę owłosioną dla wzmocnienia cebulek włosowych. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 2 razy na kwartał.

Sok z pokrzywy świeży – Succus recens – doustnie 1 łyżka 1-2 razy dziennie. Zewnętrznie do wcierania we włosy po umyciu i do przemywania skóry (twarzy, szyi) oraz do okładów na rany, wypryski, owrzodzenia, zmiany łuszczycowe, trądzik, nadżerki itd. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 2 razy na kwartał.

Macerat pokrzywowy – Maceratio Urticae: 1 szklankę korzenia lub ziela świeżego i zmielonego zalać 3 szklankami wody przegotowanej chłodnej, odstawić na 6-8 godzin, przecedzić. Przechowywać w lodówce. Zażywać 3 razy dziennie po 1 łyżce. Stosować 1 tydzień. Między kuracjami 1-tygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 3 razy na kwartał. Zewnętrznie używać jak sok z pokrzywy.

Napar pokrzywowy – Infusum Urticae: 2 łyżki ziela lub korzenia z kłączami zalać 2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 40 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić 2-4 razy dziennie po 100-200 ml. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 3 razy na kwartał. Naparem przepłukiwać można włosy po umyciu w celu ich odżywienia i wzmocnienia. Napar używać również do celów kosmetycznych i dermatologicznych (okłady, przemywanie).

Odwar pokrzywowy – Decoctum Urticae: 2 łyżki korzeni z kłączami lub ziela zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut. Odstawić na 30 minut, przecedzić. Odwar zawiera więcej soli mineralnych (krzemionki) i fitosteroli niż napar. Pić 2-4 razy dziennie po 100-200 ml. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 3 razy na kwartał. Zewnętrznie można używać jak napar.

Intrakt pokrzywowy – Intractum Urticae: 100 g świeżego zmielonego ziela lub 100 g świeżych zmielonych kłączy z korzeniami pokrzywy zalać 500 ml gorącego wina lub alkoholu 40%. Odstawić na 14 dni, po czym przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 10 ml (na winie po 15 ml). Stosować nie dłużej jak 7 dni. Kuracje powtarzać co 3 tygodnie. Nie stosować częściej niż 2 razy na kwartał.

Ziołomiód pokrzywowy – Herba-Mel Urticae: na każdą 1 łyżeczkę posiekanego świeżego ziela (liści) lub korzenia dać 1 łyżeczkę gliceryny, 1 łyżeczki propolisu i 1 łyżkę miodu naturalnego, wymieszać. Zażywać 2-3 razy dziennie po 1 łyżce. Stosować do leczenia i profilaktyki przerostu gruczołu krokowego, osłabienia odporności oraz do fitoterapii stanów zapalnych i infekcji układu oddechowego. Ponadto jako środek wzmacniający fizycznie i psychicznie, przeciwmiażdżycowy i przeciwzawałowy. Zażywać przez 2-3 tygodnie. Stosować 2 razy na kwartał.

Ziołomiód można także sporządzić mieszając sok z pokrzywy z miodem lub intrakt z pokrzywy z miodem i propolisem w podobnej proporcji. Podobnie też zażywać.

Olej pokrzywowy – Oleum Urticae: 1 część świeżej lub suchej pokrzywy (ziele) zalać 3 częściami ciepłego oleju winogronowego, makowego lub oliwy z pierwszego tłoczenia, odstawić na 2 tygodnie. Przecedzić. Stosować do wcierania w chorą skórę, do okładów na zmiany łuszczycowe, suche wypryski. Ponadto do kąpieli olejowych włosów po zniszczeniu ich zabiegami fryzjerskimi (we włosy wcierać olej, trzymać 6-8 godzin, po czym zmyć w dobrym szamponie). Takie kąpiele olejowe wskazane są także do leczenia suchego łupieżu. Olej pokrzywowy może zastąpić mleczka kosmetyczne i kremy, posiada bowiem właściwości natłuszczające, odżywcze, przeciwzapalne, oczyszczające i regenerujące. Zażywany doustnie staje się źródłem fitosteroli, chlorofilu i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, E, K, F). Wskazany w leczeniu hiperandrogenizmu, miażdżycy, przerostu gruczołu krokowego, zaparć oraz zaburzeń w wydzielaniu żółci.

Woda octowo-pokrzywowa – Aqua aceto-urticae:

Świeże ziele pokrzywy posiekać i zalać octem spożywczym lub winnym w proporcji 1:3 (1 część ziela na 3 części octu). Odstawić na 7 dni, przefiltrować. Ze świeżego lub suchego ziela pokrzywy przygotować odwar (2 łyżki rozdrobnionego surowca na 2 szklanki wody, gotować 5 minut). Odwar pokrzywowy wymieszać z octem pokrzywowym w proporcji 1:1 (np. 100 ml na 100 ml). Wcierać w umyte włosy. Po 1 godzinie spłukać wodą czystą. Można również umyte włosy płukać w wodzie octowo-pokrzywowej: 100 ml na 1 l wody. Wskazania: łupież, wypadanie włosów, łamliwość włosów, brak puszystości i połysku włosów. Woda octowo pokrzywowa jest również dobrym środkiem do przemywania skóry trądzikowej, łojotokowej, z wągrami, rozszerzonymi porami, zwiotczałej i zatrutej kosmetykami syntetycznymi.

Pulvis Urticae: wysuszone ziele, same liście lub kłącza z korzeniami zmielić na drobny proszek. Zażywać 2-3 razy dziennie po 1/2 łyżeczki. Można wymieszać z miodem (na każde pół łyżeczki proszku dać 1 łyżeczkę wina lub gliceryny lub wódki oraz łyżke miodu, wymieszać. Zażywać 2-3 razy dziennie po 1 łyżce przez 2-3 tygodnie. Kuracje takie powtarzać 1-2 razy w ciągu kwartału.

Preparaty handlowe warte uwagi:

1. Urtiron Krka - kapsułki zawierające 300 mg ekstraktu z korzenia pokrzywy 5:1 i 10 mg beta-sitosterolu.

2. Prostapol Herbapol - płyn złożony, zawierający wyciag z korzenia pokrzywy, dziurawca, nawłoci, rzepiku, arniki i kozłka; 100 ml preparatu zawiera nie mniej niż 300 mg związków steroidowych.

3. Urtix Labofarm - tabletki zawierające 330 mg korzenia pokrzywy i nie mniej niż 0,1 mg steroli wyrażonych jako beta-sitosterol.

4. Succus Urticae Phytopharm, Succus Urticae firmy Amara - sok ze świeżego ziela pokrzywy 1:1 stabilizowany etanolem.

5. Prostalizyna Herbapol - zawiera wyciąg płynny z korzenia pokrzywy 83,1 g w 100 g preparatu (1 łyżeczka preparatu zawiera 6 mg beta-sitosterolu), do sporządzania zawiesiny doustnej.

6. Prostaherb N Cesra - drażetki zawierające 230 mg wyciagu suchego z korzenia pokrzywy 7:1.